Ameland was, samen met de andere Waddeneilanden, het allerlaatste stukje van Europa dat werd bevrijd — pas op 3 juni 1945, bijna een maand na de officiële Bevrijdingsdag. En eeuwen eerder verdween er zelfs een heel dorp onder het zand. Dit is de bijzondere geschiedenis van het eiland.

In mei 1940 werden Duitse soldaten in enkele uren tijd naar Ameland verscheept en bezetten het eiland, samen met de rest van Nederland. Toch was Ameland geen slagveld: de Duitse militairen hielden vooral de Noordzee in de gaten vanaf het eiland, en er is nauwelijks gevochten. Vanaf 1941 en 1942 begonnen de Duitsers wel met de bouw van de Atlantikwall: bunkers, radarposten en kust- en luchtafweerbatterijen verschenen langs de kust. Sporen en resten van die bunkers zijn vandaag de dag nog altijd te vinden in de duinen bij Hollum.

Aan de uiterste westpunt van Ameland, ter hoogte van de huidige Badweg bij Hollum, lag ooit het vissersdorpje Sier. Rond het jaar 1000 gesticht, groeide het rond 1500 uit tot een vissershaven met zo’n twintig schepen. Maar de duinen, destijds nog niet vastgelegd met helmgras, rukten in de eeuwen daarna langzaam op richting het dorp — met alle gevolgen van dien.

Huis voor huis raakte ondergestoven, tot het laatste huis rond 1730 werd verlaten. Sier verdween vrijwel volledig onder het zand en raakte in de vergetelheid; sommigen twijfelden zelfs aan het bestaan ervan.

Het bijzondere verhaal krijgt een onverwachte wending vlak na de Tweede Wereldoorlog. Door duinafslag aan de westkant van het eiland kwamen sporen van het verdwenen dorp weer aan de oppervlakte. In 1950 werden maar liefst 208 waterputten van het voormalige Sier blootgelegd. Tussen 1950 en 1990 volgden nog veel meer vondsten — van tonnen tot bakstenen putranden — die je vandaag de dag kunt bewonderen in het cultuurhistorisch museum Sorgdrager op het eiland.

Sier was overigens niet het enige verloren dorp: ook Oerd en Swartwoude verdwenen door dezelfde zandverstuivingen. Een van de veerboten naar Ameland draagt de naam Sier, als eerbetoon aan het verdwenen dorp, en in 2012 werd het dorp als kunstproject symbolisch ‘herbouwd’ in de duinen ten noorden van de vuurtoren.

Wil je deze geschiedenis zelf ervaren? Overnacht bijvoorbeeld bij Sier aan Zee, genoemd naar het verdwenen dorp en gevestigd op een locatie die oorspronkelijk door de Duitsers werd gebouwd tijdens de oorlog. Wandel vanuit Hollum richting het westpunt om zelf de duinen te zien waaronder Sier ooit lag, of breid je bezoek uit naar natuurgebied ’t Oerd, dat zijn naam dankt aan een van de andere verdwenen dorpen. Voor wie meer wil weten: het cultuurhistorisch museum Sorgdrager toont de opgegraven vondsten van Sier.